VÌ SAO PHẢI HIỂU VÒNG ĐỜI BỌ TRĨ TRƯỚC KHI XỬ LÝ ?

(Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Trước khi áp dụng, cần hỏi thêm ý kiến từ chuyên gia hoặc người có kinh nghiệm thực tế.)

Bọ trĩ là dịch hại nguy hiểm trên dưa lưới vì chúng tập trung ở đọt non, mặt dưới lá và hoa, gây bạc lá, xoăn đọt, sần quả, giảm sinh trưởng; một số loài còn có khả năng truyền virus. Việc phun thuốc dồn dập nhưng bọ trĩ nhanh chóng xuất hiện trở lại thường không chỉ do thuốc yếu mà còn vì nhà vườn chưa xử lý đồng thời các giai đoạn khác nhau trong vòng đời của chúng.

Vòng đời bọ trĩ gồm trứng → ấu trùng tuổi 1 → ấu trùng tuổi 2 → tiền nhộng → nhộng → trưởng thành. Trứng thường được đẻ bên trong mô lá, cuống hoặc hoa; hai tuổi ấu trùng tích cực chích hút trên cây; sau đó phần lớn tiền nhộng và nhộng rơi xuống giá thể, đất hoặc ẩn trong các khe kín trước khi trưởng thành. Vì vậy, thuốc phun trên tán thường tác động tốt nhất lên ấu trùng và con trưởng thành đang tiếp xúc trực tiếp, nhưng khó tiếp cận trứng và nhộng đang được che chắn.

Muốn kiểm soát hiệu quả cần áp dụng đồng bộ:

• Theo dõi thường xuyên: kiểm tra đọt, mặt dưới lá và hoa; dùng bẫy dính xanh hoặc vàng để phát hiện bọ trĩ trưởng thành.
• Xử lý đúng vị trí: phun phủ kỹ đọt non, mặt dưới lá và hoa; đồng thời vệ sinh lá rụng, cỏ ký chủ và xử lý khu vực giá thể khi mật số cao.
• Không phụ thuộc hoàn toàn vào Neem: Neem có thể hỗ trợ giảm ăn, cản trở lột xác và sinh sản, phù hợp khi mật số còn thấp; nhưng không nên quảng cáo là thuốc lưu dẫn có khả năng tiêu diệt chắc chắn trứng nằm sâu trong mô lá.
• Kết hợp sinh học: nấm ký sinh côn trùng như Beauveria hoặc Metarhizium có thể hỗ trợ kiểm soát bọ trĩ khi bào tử tiếp xúc được với côn trùng và điều kiện ẩm độ phù hợp. Hiệu lực thường chậm và thay đổi theo môi trường, vì vậy không nên xem đây là giải pháp duy nhất.
• Luân phiên cơ chế tác động: khi phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chỉ dùng sản phẩm được phép trên dưa lưới, tuân thủ liều lượng và thời gian cách ly; luân phiên các nhóm IRAC khác nhau, tránh phun liên tục một hoạt chất hoặc một nhóm thuốc.
• Ngăn tái xâm nhập: vệ sinh nhà màng, loại bỏ cây nhiễm virus, kiểm soát cỏ dại, sử dụng lưới chắn phù hợp và quản lý cây giống ngay từ đầu vụ.

Điểm mấu chốt là không chỉ phun để diệt những con đang nhìn thấy. Cần duy trì chương trình quản lý qua nhiều nhịp, dựa trên tốc độ phát triển của bọ trĩ, mật số thực tế và hướng dẫn của từng sản phẩm. Đánh đúng giai đoạn, đúng vị trí và kết hợp nhiều biện pháp sẽ hiệu quả hơn nhiều so với phun thuốc dồn dập vài ngày liên tiếp.

Infographic