Thán thư không bùng phát chỉ vì “mưa vào buổi chiều”, mà do cơn mưa tạo ra cùng lúc ba điều kiện thuận lợi: phát tán bào tử, kéo dài thời gian ướt lá và duy trì độ ẩm cao trong tán cây suốt đêm.
Bào tử nấm thán thư thường tập trung thành những khối nhầy trên lá, cành và trái bệnh. Khi mưa rơi, nước làm bào tử được giải phóng rồi bắn sang các mô khỏe ở gần. Nước chảy trên tán cây, tưới phun mưa, dụng cụ và người chăm sóc cũng có thể mang nguồn bệnh từ cây này sang cây khác.
Vì vậy, các ổ bệnh cũ, trái bệnh và cành lá nhiễm nấm chính là nguồn lây quan trọng trong mùa mưa.
Sau mưa chiều, ánh nắng yếu, nhiệt độ giảm và khả năng bốc hơi thấp khiến lá, hoa và trái có thể ướt đến sáng hôm sau. Thời gian ẩm ướt càng dài, nguy cơ bào tử nảy mầm và xâm nhiễm càng cao.
Không nên áp dụng cứng nhắc mốc “4–6 giờ”. Thời gian gây nhiễm thay đổi tùy cây trồng, loài nấm, nhiệt độ và tuổi của mô cây. Nhìn chung, tán cây ẩm kéo dài, thông khí kém và mưa liên tục nhiều ngày là điều kiện nguy hiểm nhất.
Gió giông, cành lá cọ xát, côn trùng chích hút hoặc mưa đá có thể tạo vết thương và làm bệnh nặng hơn. Tuy nhiên, nấm thán thư không nhất thiết phải chờ cây bị trầy xước.
Bào tử có thể hình thành một cấu trúc gọi là đĩa áp, tạo lực xuyên trực tiếp qua lớp biểu bì của lá hoặc trái. Mô non, trái đang phát triển và cây sinh trưởng quá mềm yếu thường dễ nhiễm hơn.
Vết bệnh nhìn thấy sau một đợt mưa không có nghĩa là cây vừa bị nhiễm trong cơn mưa đó. Nấm có thể đã xâm nhập từ trước nhưng tạm thời nằm im trong mô cây. Khi thời tiết ẩm, trái bắt đầu chín hoặc sức đề kháng của cây suy giảm, nấm mới phát triển mạnh và tạo vết lõm, thối đen hay khối bào tử màu hồng cam.
Muốn kiểm soát thán thư trong mùa mưa, không thể chỉ chờ thấy bệnh rồi phun thuốc. Hiệu quả cao nhất đến từ việc giảm nguồn bệnh, làm tán cây nhanh khô và bảo vệ cây trước những đợt mưa kéo dài.
