Câu trả lời chính xác là: Vẫn có thể bị thất thoát, nhưng thường ít hơn đáng kể so với phân NPK tan nhanh nếu sử dụng đúng cách.
Tên gọi “phân tan chậm” thường được dùng chung cho nhiều sản phẩm. Trong đó, phân giải phóng có kiểm soát – CRF thường là hạt NPK hoặc urê được bao bọc bởi một lớp màng bán thấm. Những loại phân tan chậm khác như phân bọc lưu huỳnh, hợp chất ít tan hoặc phân hữu cơ lại giải phóng dinh dưỡng theo cơ chế khác.
Vì vậy, cần xem kỹ thành phần, tỷ lệ dinh dưỡng được bọc và thời gian giải phóng ghi trên nhãn sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào dòng chữ “tan chậm”.
Khi đất có đủ độ ẩm, nước từ bên ngoài thấm qua lớp màng và hòa tan phần dinh dưỡng bên trong hạt. Sau đó, dung dịch dinh dưỡng khuếch tán từ từ qua màng ra vùng đất quanh rễ.
Nhờ không giải phóng toàn bộ dưỡng chất cùng một lúc, nồng độ muối trong đất ít tăng đột ngột hơn và lượng đạm, kali hoặc các dưỡng chất dễ di chuyển cũng ít bị cuốn xuống tầng đất sâu hơn so với phân tan nhanh.
Tuy nhiên, điều này có nghĩa là giảm thất thoát, không phải loại bỏ hoàn toàn thất thoát.
Nếu hạt phân được rải trên mặt đất, đặc biệt tại vườn có độ dốc, đất trống hoặc dòng chảy mạnh, cả hạt phân còn nguyên cũng có thể bị nước cuốn khỏi vùng rễ. Một số loại urê bọc polymer có thể nổi, di chuyển theo nước hoặc dồn lại tại các điểm trũng trong vườn.
Sau khi dinh dưỡng đã được giải phóng khỏi lớp màng, phần dinh dưỡng này vẫn có thể bị rửa trôi, phản nitrat hóa hoặc thất thoát nếu đất tiếp tục bão hòa nước trong thời gian dài. Ngay cả trong những mùa có lượng mưa đặc biệt cao, phân bọc polymer vẫn có thể bị mất đạm, dù mức thất thoát thường thấp hơn urê thông thường.
Độ ẩm là điều kiện cần để nước đi vào hạt phân. Khi đất đã đủ ẩm, nhiệt độ thường là yếu tố ảnh hưởng mạnh đến tốc độ khuếch tán:
Không nên hiểu rằng trời mưa dầm sẽ khiến lớp màng tự động “khóa hoàn toàn”. Mức độ nhả phân còn phụ thuộc vào công nghệ màng bọc, độ dày của màng, vị trí đặt phân và nhiệt độ thực tế của đất.
Ở điều kiện khí hậu nóng, hạt phân để lộ trên mặt đất có thể giải phóng nhanh hơn nhiều so với thời gian công bố trong phòng thí nghiệm. Một nghiên cứu cho thấy một số loại urê bọc polymer giải phóng nhanh hơn dự kiến khi bón trên bề mặt, trong khi việc vùi vào đất giúp quá trình giải phóng ổn định hơn.
Phân tan chậm thường tạo ra nồng độ muối thấp hơn tại một thời điểm nên có thể giảm nguy cơ cháy rễ so với việc bón lượng lớn NPK tan nhanh. Tuy nhiên, nó không phải là “thuốc cứu rễ” trong điều kiện ngập úng.
Khi đất thiếu oxy, rễ giảm hô hấp, giảm hấp thu nước và dinh dưỡng; đồng thời nguy cơ thối rễ, rửa trôi và mất đạm cũng tăng lên. Vì vậy, khi vườn đang úng nước, việc ưu tiên phải là:
Thoát nước – khơi rãnh – phục hồi độ thông thoáng của đất – kiểm tra bộ rễ.
Chỉ nên bón bổ sung khi nước đã rút, đất đủ thoáng và rễ bắt đầu hoạt động trở lại.
Không rải phân ngay trước một đợt mưa lớn có nguy cơ tạo dòng chảy mặt.
Ưu tiên bón vào đất ẩm vừa phải, sau đó lấp hoặc trộn nhẹ theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Không để hạt phân tập trung thành đống sát gốc, mép mương hoặc nơi nước thường chảy qua.
Không nghiền, đập hoặc bẻ hạt phân bọc màng.
Hạn chế dùng thiết bị rỉ sét, cạnh sắc hoặc trộn quá mạnh vì ma sát có thể làm xước, nứt lớp vỏ.
Chọn thời gian giải phóng phù hợp với nhiệt độ đất và nhu cầu dinh dưỡng của cây; không mặc định sản phẩm ghi “3 tháng” sẽ luôn tồn tại đúng 3 tháng trong điều kiện nắng nóng.
Với cây cần dinh dưỡng sớm, có thể cân nhắc phối hợp một phần phân dễ tiêu với phần phân bọc màng, thay vì sử dụng 100% phân tan chậm.
Khi lớp màng bị nứt hoặc mài mòn, nước sẽ đi vào nhanh hơn và dinh dưỡng có thể thoát ra gần giống phân tan nhanh thông thường.
Phân tan chậm không phải là loại phân “mưa không cuốn, nước không trôi”. Giá trị thực tế của nó là giải phóng dinh dưỡng từ từ, giảm sốc muối, giảm số lần bón và hạn chế thất thoát trong những điều kiện phù hợp.
Muốn phát huy hiệu quả trong mùa mưa, nhà vườn vẫn cần bón đúng vị trí, bảo vệ nguyên vẹn lớp màng, hạn chế dòng chảy mặt và đặc biệt không bón khi đất đang ngập úng kéo dài.
