Sau những đợt mưa kéo dài, nhiều vườn cây xuất hiện lớp màu đen như muội than phủ kín lá, cành và trái. Phần lớn trường hợp đây là nấm bồ hóng, nhưng mưa không phải nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.
Nấm bồ hóng phát triển trên lớp mật ngọt do rầy mềm, rệp sáp, rệp vảy, bọ phấn hoặc rầy chổng cánh tiết ra khi chích hút cây. Nấm chủ yếu sống trên bề mặt, không xâm nhập và phá hủy mô lá như bệnh thán thư hay đốm lá.
Mùa mưa làm tán cây rậm rạp, ẩm độ trong vườn cao và lá non ra nhiều, tạo nơi trú ẩn thuận lợi cho côn trùng chích hút. Việc phun phòng bị gián đoạn hoặc thuốc bị nước mưa rửa trôi cũng khiến rầy, rệp âm thầm tăng mật số. Mật ngọt tích tụ trên lá trở thành nguồn dinh dưỡng để nấm bồ hóng phủ đen toàn bộ tán cây.
Tuy nhiên, mưa lớn cũng có thể rửa bớt rầy mềm, mật ngọt và lớp bồ hóng. Vì vậy, không nên kết luận rằng “cứ mưa nhiều là nấm bồ hóng bùng phát”; nguyên nhân cốt lõi vẫn là sự hiện diện của côn trùng tiết mật.
Nấm bồ hóng nhẹ thường chỉ làm lá và trái mất thẩm mỹ. Khi phủ dày, lớp nấm che ánh sáng, cản trở quang hợp, khiến lá vàng, cây sinh trưởng chậm và có thể rụng lá sớm. Nhưng cây suy kiệt nặng thường là hậu quả tổng hợp của:
Do đó, nói nấm bồ hóng đơn độc khiến cây “suy kiệt tột cùng” là chưa chính xác. Tác nhân gây hại chính thường nằm ở côn trùng chích hút và tình trạng bộ rễ sau mưa.
Dùng khăn hoặc ngón tay lau nhẹ bề mặt lá:
Trước tiên, cần thoát nước cho vườn, tỉa cành tạo tán và kiểm tra kỹ mặt dưới lá để xác định đúng loại rầy, rệp. Đồng thời kiểm soát kiến vì kiến thường bảo vệ rệp khỏi thiên địch.
Ưu tiên bảo tồn bọ rùa, ong ký sinh và các thiên địch; khi mật số sâu cao, sử dụng dầu khoáng, chế phẩm sinh học hoặc thuốc bảo vệ thực vật đã đăng ký cho cây trồng và đối tượng gây hại, đúng liều trên nhãn. Tránh lạm dụng thuốc phổ rộng vì có thể tiêu diệt thiên địch và khiến rệp tái phát mạnh hơn.
Sau khi đã khống chế rầy, rệp, có thể dùng nước sạch phun rửa nhẹ lớp mật ngọt và bồ hóng. Khi nguồn mật ngọt bị cắt, lớp nấm còn lại sẽ dần bong và giảm trong thời tiết khô ráo. Chỉ phun thuốc nấm mà không xử lý rầy, rệp thường không giải quyết được nguyên nhân và bệnh sẽ nhanh chóng xuất hiện trở lại.
Lá đen sau mùa mưa không đơn giản là một bệnh nấm. Hãy kiểm tra rầy, rệp, kiến, độ thông thoáng của tán cây và tình trạng bộ rễ trước khi dùng thuốc. Xử lý đúng nguồn mật ngọt, phục hồi rễ và cân đối dinh dưỡng mới là giải pháp giúp cây lấy lại sức bền vững.
