Nhiều nhà vườn gặp tình trạng vừa phun phân bón lá hoặc vi lượng như Canxi, Bo, Đồng, Kẽm..., sáng hôm sau thấy mép lá cháy nâu, đen, quăn hoặc xuất hiện các mảng hoại tử. Không nên vội kết luận là “phân dỏm” hay “thuốc quá mạnh”. Trong rất nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở nồng độ dung dịch, cách phối trộn và điều kiện phun.
Khi phun một dung dịch chứa nhiều muối khoáng lên lá, nước trong giọt phun sẽ dần bay hơi và các chất hòa tan còn lại bị cô đặc. Nếu nồng độ quá cao, mô lá có thể bị tổn thương do stress thẩm thấu và độc tính hóa học, biểu hiện bằng cháy mép lá, cháy đầu lá hoặc các vùng hoại tử.
Vì vậy, không nên có tư duy “cây thiếu chất thì tăng liều cho nhanh”. Foliar fertilizer chủ yếu là biện pháp bổ sung nhanh, đặc biệt hữu ích với một số vi lượng; nó không phải lúc nào cũng thay thế được chương trình dinh dưỡng qua đất/rễ.
Một sản phẩm có thể an toàn ở nồng độ khuyến cáo nhưng trở nên gây cháy khi:
Đặc biệt, một số hỗn hợp phân + thuốc BVTV có thể làm tăng nguy cơ phytotoxicity dù từng sản phẩm riêng lẻ tương đối an toàn. Giảm số lượng thành phần trong một lần phun và kiểm tra tương thích trước khi phun diện rộng là nguyên tắc an toàn quan trọng.
Phun lúc trời nắng gắt, nhiệt độ cao hoặc không khí quá khô khiến nước trong giọt phun bốc hơi nhanh. Muối khoáng vì vậy bị cô đặc trên bề mặt lá, làm tăng nguy cơ cháy.
Cây đang bị hạn, nóng, bệnh hoặc tổn thương cơ học cũng thường nhạy cảm hơn với hóa chất.
Do đó, nên ưu tiên thời điểm mát, ít gió, tránh phun khi lá đang nóng hoặc cây đang chịu stress nước.
Cùng một công thức phân bón nhưng pha bằng hai nguồn nước khác nhau có thể cho kết quả khác nhau.
pH, độ kiềm, độ mặn và các ion có sẵn trong nước có thể ảnh hưởng đến độ ổn định, khả năng hấp thu và mức độ an toàn của dung dịch. Một số hướng dẫn kỹ thuật cho cây trồng còn khuyến nghị kiểm soát pH dung dịch phun trong khoảng phù hợp với từng sản phẩm/cây trồng thay vì dùng một giá trị cố định cho mọi trường hợp.
Không nên xem mọi loại vi lượng là giống nhau.
Bo là nguyên tố có khoảng an toàn tương đối hẹp: thiếu gây rối loạn sinh trưởng nhưng dư cũng có thể gây độc.
Đồng cũng có khả năng gây phytotoxicity khi nồng độ cao hoặc trong điều kiện phối hợp không phù hợp.
Vì vậy, với vi lượng, nguyên tắc quan trọng không phải là “càng nhiều càng tốt” mà là đúng nguyên tố – đúng dạng – đúng nồng độ – đúng thời điểm.
Trước hết, ngừng ngay công thức vừa phun và không tiếp tục “chữa cháy” bằng cách phun thêm nhiều loại sản phẩm khác.
Kiểm tra lại:
Liều lượng → thứ tự pha → số lượng sản phẩm trong bình → pH/nước → chất phụ gia → thời điểm phun → tình trạng nước của cây.
Nếu chỉ cháy nhẹ ở mép lá, cây có thể tiếp tục sinh trưởng bình thường. Nhưng nếu cháy lan rộng trên lá non và đọt mới, cần đánh giá lại toàn bộ chương trình phun và tình trạng bộ rễ.
Phân bón lá không phải cứ nhiều là hiệu quả.
Hiệu quả của một lần phun phụ thuộc vào nồng độ dung dịch + dạng dinh dưỡng + pH/chất lượng nước + khả năng tương thích + tuổi lá + tình trạng cây + nhiệt độ và độ ẩm lúc phun.
Và quan trọng nhất: phân bón lá nên được xem là công cụ bổ sung, không phải giải pháp thay thế toàn bộ dinh dưỡng vùng rễ. Với những vấn đề dinh dưỡng kéo dài, cần quay về kiểm tra đất/giá thể, bộ rễ, nước tưới và chương trình dinh dưỡng tổng thể thay vì liên tục tăng nồng độ phun qua lá.
Nhớ một câu:
Lá cháy sau phun chưa chắc do “phân dỏm”; rất nhiều trường hợp là do tổng tải hóa chất trên lá quá cao hoặc cây gặp điều kiện không phù hợp để tiếp nhận dung dịch.
