Nhiều nhà vườn khi muốn xử lý xoài, nhãn hoặc sầu riêng ra hoa thường bón ngay MAP, MKP hay các loại phân có hàm lượng lân – kali cao. Tuy nhiên, nếu cây vẫn đang ra đọt non, bộ lá chưa thành thục hoặc đất còn quá ẩm, phân bón khó tạo được hoa, thậm chí còn khiến cây tiếp tục phát triển cành lá.
Điều cần làm trước tiên không đơn giản chỉ là siết nước, mà là kiểm tra cây đã đủ điều kiện sinh lý để ra hoa hay chưa. Cây phải khỏe, bộ rễ ổn định, đã phục hồi sau vụ trước, đọt cuối già hoàn toàn, lá chuyển xanh đậm và không còn đợt sinh trưởng mới.
Ở một số cây ăn quả, giảm nước có kiểm soát giúp hạn chế sinh trưởng dinh dưỡng, làm đọt ngừng phát triển và hỗ trợ quá trình cảm ứng ra hoa. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào giống, tuổi lá, nhiệt độ, thời tiết, loại đất và sức khỏe của cây.
Với xoài trồng ở vùng nhiệt đới ấm, khô hạn trước ra hoa có thể giúp hoa xuất hiện sớm và tập trung hơn. Nhưng tuổi của đợt đọt cuối và điều kiện nhiệt độ cũng đóng vai trò rất quan trọng; siết nước không phải là yếu tố duy nhất quyết định cây có ra hoa hay không.
Đối với sầu riêng, một giai đoạn khô ráo kết hợp thoát nước tốt hoặc che mưa vùng rễ thường được áp dụng để xử lý ra hoa nghịch vụ. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, quy trình thực tế có thể bao gồm phủ bạt, rút nước mương và quản lý khô hạn trong nhiều tuần. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy cả thiếu nước quá nặng lẫn đất quá ướt đều làm giảm số hoa; mục tiêu là tạo stress vừa phải, không phải làm cây héo kiệt.
Riêng với nhãn, siết nước đơn thuần thường không đủ để xử lý hoa trái vụ. Trong một thí nghiệm, cây không được xử lý kali chlorat chủ yếu ra đọt lá và không xuất hiện hoa, trong khi kali chlorat tạo tỷ lệ ra hoa cao. Hiệu quả xử lý còn phụ thuộc mạnh vào giống, mùa vụ và độ tuổi của lá; bộ lá thành thục trên khoảng 60 ngày thường đáp ứng tốt hơn.
MAP và MKP là nguồn cung cấp dinh dưỡng, không phải chất bảo đảm cây sẽ phân hóa mầm hoa. Chúng chỉ phát huy tốt khi cây đã ngừng đi đọt và mầm đã ở trạng thái có khả năng chuyển sang sinh sản.
Đặc biệt, MAP vẫn chứa đạm. Nếu sử dụng sớm, quá liều hoặc khi đất đang đủ ẩm, cây có thể tiếp tục phát triển đọt non. Vì vậy, trước giai đoạn xử lý hoa cần hạn chế bón thừa đạm, đồng thời điều chỉnh lân, kali và vi lượng dựa trên tình trạng thực tế của vườn thay vì chỉ chạy theo công thức “lân càng cao càng tốt”.
Trước hết, cần phục hồi cây sau thu hoạch, nuôi đủ bộ lá và kiểm tra bệnh rễ. Khi đọt cuối đã già, ngừng các biện pháp kích đọt và giảm nguồn đạm dễ tiêu. Sau đó mới quản lý nước theo từng loại cây, loại đất và điều kiện thời tiết.
Trong quá trình tạo khô hạn, có thể phát cỏ, khơi thông rãnh thoát nước và tạm thời điều chỉnh lớp phủ để vùng rễ khô đều. Nếu gặp mưa, bạt che phải phủ được phần lớn vùng rễ hoạt động và dẫn nước ra ngoài, không chỉ quấn sát quanh thân cây.
Không nên áp dụng máy móc mốc 15–30 ngày. Hãy theo dõi độ ẩm đất, trạng thái đọt và biểu hiện của lá. Phải dừng siết nước trước khi cây héo kéo dài, rụng lá hoặc suy rễ. Khi mắt cua, mầm hoa hoặc chùm hoa bắt đầu xuất hiện, cần cấp nước trở lại từ từ và giữ ẩm ổn định để hạn chế khô bông, rụng hoa và rụng trái non.
Muốn cây ra hoa đồng loạt, không nên bắt đầu bằng việc bón thật nhiều lân. Hãy bắt đầu bằng việc làm cho cây khỏe, đọt đủ già, ngừng sinh trưởng và tạo điều kiện cảm ứng ra hoa phù hợp với từng loại cây. Siết nước là một công cụ quan trọng, nhưng phải được thực hiện có kiểm soát - đúng cây, đúng thời điểm và đúng mức độ.
